5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun (MÖHUK m.50-59) hükümleri çerçevesinde yürütülen bu davalar, yabancı mahkeme kararlarına Türk mahkemesi ilamı niteliği kazandırır. Tenfiz davasında alınacak harç 492 sayılı Harçlar Kanunu m.4 ve (1) sayılı tarifeye göre belirlenir; harcın maktu mu nispi mi hesaplanacağı, yüksek tutarlı alacaklarda peşin maliyeti belirgin biçimde etkiler. Aşağıdaki hesaplayıcı ile dosyanızın tenfiz ve takip maliyetini hesaplayabilir veya uluslararası dava ekibimizle görüşebilirsiniz.
Türk Hukukunda Tenfiz Şartları (MÖHUK m.50-59)
5718 sayılı MÖHUK uyarınca bir yabancı mahkeme kararının Türkiye'de tenfiz edilebilmesi için şu yasal şartların varlığı aranır:
- Karşılıklılık (MÖHUK m.54/a): Türkiye ile kararın verildiği devlet arasında sözleşmeye dayalı, kanuni veya fiili karşılıklılık (reciprocity) bulunmalıdır. ABD federal ve eyalet mahkemeleri (New York, California, Texas, Florida, Delaware vb.) kararlarında fiili karşılıklılık yerleşmiştir.
- Münhasır Yetki ve Kamu Düzeni (MÖHUK m.54/b-c): Kararın Türk mahkemelerinin münhasır yetkisine giren bir konuya (örneğin Türkiye'deki bir taşınmazın aynına) ilişkin olmaması ve Türk kamu düzenine açıkça aykırı bulunmaması gerekir.
- Savunma Hakkına Riayet (MÖHUK m.54/ç): Kararın verildiği ülkede davalıya usulüne uygun tebligat yapılmış ve savunma hakkı tanınmış olmalıdır (gıyapta verilen kararlarda usulüne uygun tebligat belgesi zorunludur).
- Kesinleşme Şerhi (Apostille): Yabancı kararın kesinleştiğini tevsik eden resmi kesinleşme şerhinin (Certificate of Finality) Lahey Apostil Şerhi ile birlikte ibrazı şarttır.
Tenfiz Davalarında Maktu Harç Avantajı
Yabancı ilamların Türkiye'de icraya konulmasında en büyük mali avantaj harç yapısından kaynaklanmaktadır:
- Harç esası: Normal bir yerli alacak davasında davanın başında alacak tutarının yaklaşık %6,83'ü oranında nispi karar ve ilam harcı (1/4'ü peşin) ödenir; tenfiz davasında ise harç, 492 sayılı Harçlar Kanunu m.4 uyarınca ilamda hükmolunan şeyin değeri, nevi ve mahiyetine göre (1) sayılı tarife gereğince alınır. Harcın maktu mu nispi mi hesaplanacağı somut dosyada teyit edilmelidir.
- Sabit Maktu Harç: Maktu harç uygulanan dosyalarda tenfiz davaları alacak tutarı ister 100.000 Dolar ister 50.000.000 Dolar olsun yalnızca sabit bir maktu başvuru ve peşin harç (~4.800 ₺) ile açılır.
- Nispi İcra Harçları: Nispi harçlar ancak tenfiz kararı kesinleştikten sonra İcra İflas Kanunu (İİK) uyarınca borçlunun malları satılıp tahsilat yapıldığında tahsil edilen paradan kesilir.
İhtiyati Haciz ve Yabancı Davacı Teminatı (MÖHUK m.48)
Dava sürecinde borçlunun mallarını elden çıkarmasını engellemek ve dava masraflarını güvenceye almak için iki kritik usul kuralı uygulanır:
- Dava Öncesi İhtiyati Haciz (İİK m.257): Tenfiz davası açılmadan önce veya davayla birlikte Asliye Ticaret Mahkemesi'nden borçlunun tüm banka mevduatına, gayrimenkullerine ve şirket hisselerine bloke koyan ihtiyati haciz kararı alınabilir.
- Teminat Akçesi Muafiyeti (MÖHUK m.48): Türk mahkemelerinde dava açan yabancı gerçek ve tüzel kişiler kural olarak %10-%15 oranında teminat yatırmakla yükümlü olsa da, Türkiye ile davacının ülkesi arasında karşılıklılık bulunması halinde mahkemeler yabancı davacıyı teminattan muaf tutmaktadır.
Tenfiz Süreci ve İcra Takibi Aşamaları
Yabancı ilamın tahsilatına giden süreç şu dört aşamadan oluşur:
- Belgelerin Hazırlanması ve Çeviri: Yabancı mahkeme ilamı, kesinleşme şerhi, apostil belgesi ve onaylı Türkçe yeminli tercüme dosyasının hazırlanması.
- Malvarlığı Tespiti ve İhtiyati Haciz: Borçlunun Türkiye genelindeki banka, tapu ve araç kayıtlarının taranarak derhal haciz blokelerinin konulması.
- Asliye Ticaret Mahkemesi Yargılaması: Tebligatların tamamlanması, duruşma ve tenfiz kararının verilmesi (ortalama 6-12 ay).
- İcra Takibi ve Tahsilat: Kesinleşen tenfiz kararıyla ilamlı icra takibi başlatılarak paranın tahsil edilmesi ve davacının uluslararası banka hesabına transferi.
Sıkça sorulan sorular
ABD mahkemesi kararı Türkiye'de doğrudan haciz için kullanılabilir mi?
Hayır. Yabancı bir mahkeme kararının Türkiye'de haciz ve icra gücü kazanabilmesi için öncelikle Türk Asliye Ticaret Mahkemesi'nde 'Tenfiz Davası' açılması ve tenfiz kararı alınması zorunludur.
Tenfiz davası açmak için ne kadar harç ödenir?
Tenfiz davasında harç, 492 sayılı Harçlar Kanunu m.4 uyarınca ilamda hükmolunan şeyin değeri, nevi ve mahiyetine göre (1) sayılı tarife gereğince alınır. Maktu harç uygulanan dosyalarda alacak miktarından bağımsız olarak dava başında sabit bir harç (~4.800 ₺) ödenir; dosyanızda hangisinin uygulanacağını dava açmadan önce teyit edin.
Borçlu Türkiye'deki parasını kaçırmadan önce hesaplarına bloke koydurabilir miyiz?
Evet. İcra İflas Kanunu m.257 uyarınca tenfiz davası öncesinde mahkemeden İhtiyati Haciz talep edilerek borçlunun banka hesapları, taşınmazları ve şirket payları derhal dondurulabilir.
ABD eyalet mahkemelerinin (New York, California vb.) kararları Türkiye'de tenfiz edilir mi?
Evet. Türk mahkemeleri ABD federal mahkemeleri ile New York, California, Texas, Delaware, Florida gibi eyalet mahkemeleri kararlarında fiili karşılıklılığın mevcut olduğunu kabul etmekte ve tenfiz kararı vermektedir.
Yabancı davacı Türk mahkemesine teminat (cautio judicatum solvi) yatırmak zorunda mıdır?
MÖHUK m.48 gereği kural olarak teminat istense de, Türkiye ile ilgili ülke/eyalet arasında fiili veya sözleşmesel karşılıklılık bulunması durumunda mahkeme yabancı davacıyı teminattan muaf tutar.
Tenfiz davası ne kadar sürede sonuçlanır?
İtiraz edilmeyen veya borçlunun tebligatı hızlı alan dosyalarda tenfiz davaları 4 ila 8 ayda; itirazlı veya istinafa giden dosyalarda ise 8 ila 14 ayda kesinleşmektedir.
